مشاركت جامعه در برنامههای بهداشتی برای حفظ سلامت عمومی، نتیجه افزایش آگاهی مردم نسبت به این برنامههاست و ضروری است كه اصول بهداشتی به زبان ساده و قابل فهم برای عموم مردم بیان شود تا افراد جامعه بتوانند برای ارتقای سلامت خود، خانواده و جامعه همكاری مؤثری داشته باشند.
به گزارش روابط عمومی رادیو سلامت، دكتر فرشته امینی هیئت آموزشی پرستاری داخلی جراحی دانشكده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشكی تهران، با اشاره به شرایط جنگی میگوید: در زمان جنگ، بهداشت اجتماعی و بهداشت جامعه نقشی حیاتی دارند كه فراتر از حفظ بهداشت فردی است و به طور مستقیم بر توانایی یك جامعه برای مقاومت، بقا و بازسازی تأثیر میگذارد. در واقع در شرایط بحرانی جنگ، اصول بهداشت اجتماعی به خط مقدم دفاع در برابر تهدیدات جدید تبدیل میشوند. بهداشت اجتماعی در چنین شرایطی به مجموعه اقداماتی گفته میشود كه افراد یك جامعه برای حفظ سلامت جمعی انجام میدهند؛ زیرا بقای جامعه به همكاری و رعایت اصول بهداشتی از سوی همه افراد وابسته است.
وی با اشاره به شرایط كنونی توضیح میدهد: به دلیل تجمع مردم در اماكن عمومی و حضور گسترده در خیابانها، همچنین تخریب و آسیب دیدن زیرساختها از جمله سیستمهای آب سالم، فاضلاب و دفع زباله، زمینه برای گسترش بیماریهای ناشی از آب و غذای آلوده و شیوع سریع بیماریهای واگیردار فراهم میشود. از سوی دیگر، استرس، سوءتغذیه و كمبود خواب ناشی از جنگ، سیستم ایمنی بدن مردم را تضعیف كرده و آنان را آسیبپذیرتر میكند.
به اعتقاد وی، در چنین شرایطی نقش بهداشت جامعه بسیار حائز اهمیت است. اقداماتی مانند بهداشت محیطی شامل تأمین آب سالم، دفع بهداشتی فاضلاب و زباله، آموزش بهداشت عمومی مانند شستوشوی دست و تهیه غذای سالم، و همچنین نظارت بر بیماریها از طریق شناسایی و جداسازی موارد مشكوك از اقدامات حیاتی محسوب میشوند.
وی ادامه میدهد: در زمان جنگ، بیمارستانها و مراكز درمانی اغلب با حجم بالای مجروحان و آسیبدیدگان جنگی مواجه هستند و در عین حال با محدودیت نیروی انسانی، تجهیزات پزشكی و دارو روبهرو میشوند. در چنین شرایطی، نقش پیشگیرانه بهداشت میتواند از افزایش مراجعه بیماران به مراكز درمانی جلوگیری كرده و این مراكز را قادر سازد تا تمركز خود را بر رسیدگی به موارد اورژانسی و جراحات ناشی از جنگ معطوف كنند.
امینی همچنین به پیامدهای روانی جنگ اشاره كرده و میگوید: تخریبها و از دست دادن عزیزان علاوه بر آسیبهای جسمی، روحیه جامعه را نیز به شدت تضعیف میكند و احساس ناامیدی و بیقدرتی را افزایش میدهد. حفظ سطح قابل قبولی از بهداشت اجتماعی میتواند حس كنترل و امیدواری را در جامعه تقویت كرده و به كاهش اضطراب كمك كند.
وی تأكید میكند: دسترسی به آب آشامیدنی سالم در زمان بحران یكی از اولویتهای اصلی بهداشت است، زیرا آلودگی آب میتواند به سرعت موجب شیوع بیماریهای گوارشی شود. همچنین دفع نامناسب فاضلاب از منابع اصلی آلودگی آب و خاك و گسترش بیماریها به شمار میرود. بنابراین حتی در شرایط دشوار نیز ایجاد سیستمهای تصفیه آب و دفع بهداشتی فاضلاب یك مداخله كلیدی برای حفظ سلامت جامعه محسوب میشود.
امینی برای مقابله با اثرات روانی چنین شرایطی، بر ضرورت اتخاذ رویكردی چندوجهی تأكید میكند؛ رویكردی كه هم شامل اقدامات بهداشت فردی، اجتماعی و روانی باشد و هم برنامههای بازسازی و تقویت فرهنگ تابآوری را در بر گیرد.
به گفته او، بازسازی سریع و مؤثر ساختمانها و زیرساختهای آسیبدیده نشانه عزم جامعه برای بازگشت به شرایط عادی و غلبه بر ویرانی است. همچنین تقویت فرهنگ تابآوری، تشویق مردم به پذیرش واقعیتهای دشوار، تمركز بر نقاط قوت و یادگیری از تجربیات تلخ میتواند زمینهساز شكلگیری جامعهای مقاومتر در برابر بحرانهای آینده باشد.
